{"id":2972,"date":"2021-07-27T00:25:12","date_gmt":"2021-07-26T21:25:12","guid":{"rendered":"http:\/\/185.149.103.207\/~adanaseshaber\/haber-rize-ve-artvin-de-yasanan-sel-felaketi-ve-can-mal-kaybi-onlenebilir-miydi-12822.html"},"modified":"2021-07-27T00:25:12","modified_gmt":"2021-07-26T21:25:12","slug":"rize-ve-artvin-de-yasanan-sel-felaketi-ve-can-mal-kaybi-onlenebilir-miydi-12822","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/?p=2972","title":{"rendered":"Rize ve Artvin’de Ya\u015fanan Sel Felaketi ve Can-Mal Kayb\u0131 \u00d6nlenebilir miydi?"},"content":{"rendered":"

Rize ve Artvin'de ya\u015fanan sel felaketi önlenebilir miydi? Sorusu do\u011fal olarak sorulmas\u0131 gereken bir soru. Ülkemizin en yüksek ya\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131n dü\u015ftü\u011fü Do\u011fu Karadeniz'de ya\u011f\u0131\u015flarla birlikte ya\u015fanan sel ve heyelan çok ciddi de maddi hasara neden olmakla birlikte zaman zaman ölümlere neden olmaktad\u0131r. Rize ve Artvin'de ya\u015fanan sel ve heyelanlar sonucu 6 insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmesine neden olan felaket jeoloji, ekoloji, iklim ve toplum bilimi aç\u0131s\u0131ndan incelemeye de\u011fer niteliktedir. Olay ve sonuçlar\u0131 bilimsel olarak aç\u0131klanabilir ve önlenebilir nitelikte oldu\u011fu görülüyor.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sellerin Temel Nedenleri<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sellerin temel nedeni; dere yataklar\u0131na yap\u0131lan yerle\u015fim yerleri, 2B yasas\u0131 ve imar bar\u0131\u015f\u0131 ile eskiden yap\u0131lan binalar\u0131n tescillenmesi, dereler üzerindeki menfez ve köprülerin geriden gelecek debinin yap\u0131s\u0131na uygun olmayan mühendislik hatalar\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

HES, Maden yataklar\u0131 ve ta\u015f ocaklar\u0131nda olu\u015fan hafriyatlar\u0131n derelerin içine b\u0131rak\u0131lmas\u0131 sonucu derelerin su ak\u0131\u015f\u0131 alan\u0131n\u0131n daralmakta ve s\u0131n\u0131rlanmaktad\u0131r. Ani olarak birim zamanda dü\u015fen ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n artmas\u0131 sonucu daralan derelerin gerisinde biriken su kitlesinin bentlere yüklenmesi sonucu yüksek miktarda su derelerin içine yap\u0131lan yerle\u015fim yerlerini suyun alt\u0131nda b\u0131rakmaktad\u0131r. Çay tar\u0131m\u0131 için orman ve do\u011fal alanlar\u0131n tahrip edilmesi sonucu topra\u011f\u0131n su erozyonuna aç\u0131k hale gelmesi. Karadeniz k\u0131y\u0131 \u015feridinde y\u0131llard\u0131r benzer heyelan ve seller meydana getirmektedir. Son birkaç y\u0131ld\u0131r benzer felaketler ya\u015fand\u0131. Ancak bugün yine ayn\u0131 görüntüler, yine gözya\u015f\u0131 ve ac\u0131lar.   <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bölgenin Jeolojisi ve Topo\u011frafik Yap\u0131s\u0131 Çarp\u0131k Yap\u0131lanmaya Uygun De\u011fil<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Karadeniz’in denize paralel yükselen da\u011f yap\u0131s\u0131n\u0131n jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik ve topograf\u0131 yap\u0131s\u0131 ile olu\u015fan heyelan ve sonras\u0131nda seller ile do\u011frudan ili\u015fkilidir. Bölgedeki kayaç yap\u0131s\u0131 ço\u011funlukla \u015eeyl (shale) tortul kayaç türü olarak tan\u0131mlanan a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak silt ve kil boyutlu ince çökel ö\u011felerinin birle\u015fmesinden olu\u015fan ve çamur ta\u015f\u0131d\u0131r. Killi ve siltli zeminler e\u011fer çok fazla ya\u011f\u0131\u015f al\u0131rsa toprak su içeri\u011fi artar ve e\u011fer arazi yüksek aç\u0131l\u0131 \u015fevler olu\u015fturuyorsa üsteki doygun toprak tabaks\u0131n\u0131n etkisi ile heyelan olu\u015fabilmektedir. Oseyanik iklimin hakim oldu\u011fu bölgede a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flar, kar kütleri alt\u0131nda ve depremler sonras\u0131 s\u0131k s\u0131k heyelanlar \u015eeyl tortul kayaçlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu bölgelerde meydana gelir. Bu tür jeolojik yap\u0131lar\u0131n oldu\u011fu ve heyelanlar\u0131 tetikleyen mekanizmalar\u0131n olaca\u011f\u0131 alanlar\u0131n tespit edilip yerle\u015fim yeri olarak kullan\u0131lmamas\u0131 gerekir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Çay Tar\u0131m\u0131 ve Toprak-Bitki Yönetimi Yeniden Bilimsel Ölçütlere Göre Yap\u0131lmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Bölgenin jeolojik ve jeomorfolojik yap\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131nda toprak yap\u0131s\u0131, bitki örtüsü ve toprak-bitki yönetimi ve arazi planlamas\u0131 konusunda ciddi sorunlar görülüyor. Heyelan sonras\u0131 bölgeden yans\u0131yan görüntülerle birlikte bölgede tek tip çay bitkisinin hakim oldu\u011fu alanlar\u0131n alt\u0131nda ve üstünde yerle\u015fim yerlerinin oldu\u011fu görülmektedir. 30-40 e\u011fimli alanlar\u0131n yükseklerine yap\u0131lan yerle\u015fim yerleri ve yollar bölgede heyelan için tetikleyici etki yapabilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

2012 y\u0131l\u0131nda 764 bin dekarda çay tar\u0131m\u0131 yap\u0131l\u0131rken 2016 y\u0131l\u0131nda 830 bin dekar alanda çay üretim yap\u0131lmaktad\u0131r. Tar\u0131m orman bakanl\u0131\u011f\u0131 verilerine göre Türkiye’de son y\u0131llarda çay üretim alanlar\u0131 2.4 oran\u0131nda artmas\u0131na kar\u015f\u0131n toplam üretim artmam\u0131\u015ft\u0131r. Çay tar\u0131m\u0131na yeni aç\u0131lan alanlarda ormanlar\u0131n kesilmesi ve\/ya sonras\u0131nda olu\u015fan sekonder vejetasyon olarak orman gülleri (Rhododendron spp.<\/em>) gibi do\u011fal bitki örtüsü köklerinin de yok edilmesiyle topra\u011f\u0131 yerinde tutacak ciddi bir güç kalmad\u0131\u011f\u0131 için toprak erozyona aç\u0131k hale gelerek adeta ya\u015fanan sel felaketlerine davetiye ç\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fal bitki örtüsünün tahribat\u0131 ile topra\u011f\u0131n yerinde tutulmamas\u0131 ve toprak agregatla\u015fmas\u0131n\u0131n engellenmesi sa\u011flanm\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Do\u011fan\u0131n, ekolojinin yasalar\u0131na uygun üretimin yap\u0131lmamas\u0131 durumunda bu tür felaketlerin olu\u015fmas\u0131 kaç\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Çay bitkisi yeti\u015ftiricili\u011finde kullan\u0131lan Amonyum sülfat ((NH4)²SO4) gübresinin kullan\u0131lmas\u0131 ile zamanla toprak pH’s\u0131 dü\u015ftü\u011fü için toprakta agregat olu\u015famamaktad\u0131r. Hal böyle olunca toprak tanelerini bir arada tutacak hiç bir do\u011fal mekanizma sa\u011flanamamaktad\u0131r. Birim zamanda yüksek miktarda ya\u011f\u0131\u015f\u0131n dü\u015fmesi ile toprak partikülleri yüzey ak\u0131\u015f\u0131na geçmektedir. Kentlerin içinde akan sellere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda da\u011flar\u0131n eteklerinde ya\u011f\u0131\u015f\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 sedimentler (toprak partikülleri) suyun rengini koyu kahverengile\u015ftirmektedir. Bu ba\u011flamda bölgedeki heyelan ve sellerin zarar\u0131 ile toprak-arazi yönetimi bitki ili\u015fkisi aras\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Can ve Mal Kayb\u0131 Önlenemez miydi?<\/strong><\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Evet, konu bilimsel olarak yönetilebilir bir durumdur. Günümüz uzaktan alg\u0131lama teknolojileri kullan\u0131larak heyelan alanlar\u0131 tespit edilebilir. Yerle\u015fim yerleri ve çarp\u0131k kentle\u015fme bilimsel yöntemler ile uygun zeminli alanalar kayd\u0131r\u0131labilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Do\u011fal bitki örtüsünün önemi mutlaka önemsenerek yer yer \u015feritvari ekim sistemleri geli\u015ftirilebilir. Çay üretimi için gübreleme programlar\u0131 toprak yap\u0131s\u0131 ve bitkinin ihtiyac\u0131na göre belirlenebilir bu konuda Prof. Dr. Burhan Kaçar,  Prof. Dr. Süleyman Taban hocalar ve arkada\u015flar\u0131 çok önemli çal\u0131\u015fmalar yapt\u0131lar. Çal\u0131\u015fma raporlar\u0131ndaki öneriler ne oranda uygulamaya al\u0131nd\u0131 bilemiyorum.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Arazinin yap\u0131s\u0131na ve ya\u011f\u0131\u015f\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ma göre gerekli önlem ve zarar azalt\u0131c\u0131 çal\u0131\u015fmalar yap\u0131labilir. E\u011fimli alanlara sekileme, istinat duvar\u0131, drenaj ve do\u011fal bitki örtüsü yan\u0131nda a\u011façland\u0131rma çal\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131larak toprak yerinde tutularak çay üretimi de yap\u0131labilir, sellerde önlenebilir.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Sorun ve çözüm insan bilgisi ve bilinci ekseninde geli\u015fmektedir. Önemli olan do\u011fay\u0131 ve do\u011fan\u0131n yasalar\u0131n\u0131 ve bu yasalar\u0131 ne oradan anlad\u0131k ve de do\u011fadan ne oranda sürdürülebilir bir eksende yararlan\u0131yoruz sorular\u0131n\u0131 cevaplay\u0131p ona göre hareket etmemiz gerekmektedir. Son iki hafta içinde Karadeniz k\u0131y\u0131 \u015feridinde ya\u011f\u0131\u015flar sonras\u0131 ya\u015fanan felaketler daha öncede ya\u015fand\u0131. Anla\u015f\u0131lan ya\u015fananlardan ders ç\u0131kar\u0131p çözüm önerisi geli\u015ftirememi\u015fiz. Do\u011fay\u0131 anlamadan kendimizi do\u011fan\u0131n yaslar\u0131n\u0131n üzerinde yer yüzeyinin hâkimi görür ve istedi\u011fimiz yere arsa yapar bina dikeriz. \u0130stedi\u011fimiz yeri istedi\u011fimiz gibi eker biçeriz dersek olaca\u011f\u0131 bu ve benzeri manzaralar olur.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rize ve Artvin'de ya\u015fanan sel felaketi önlenebilir miydi? Sorusu do\u011fal olarak sorulmas\u0131 gereken bir soru. Ülkemizin en yüksek ya\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131n dü\u015ftü\u011fü Do\u011fu Karadeniz'de ya\u011f\u0131\u015flarla birlikte ya\u015fanan sel ve heyelan çok ciddi de maddi hasara neden olmakla birlikte zaman zaman ölümlere neden olmaktad\u0131r. Rize ve Artvin'de ya\u015fanan sel ve heyelanlar sonucu 6 insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmesine neden olan …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2973,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[5670,5674,5673,5346,5675,4843,5669,5672,1911,5671],"class_list":["post-2972","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-artvinde","tag-can-mal","tag-felaketi","tag-kaybi","tag-miydi","tag-onlenebilir","tag-rize","tag-sel","tag-ve","tag-yasanan"],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2972","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2972"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2972\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/adanaseshaber.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}